Zamek Tenczyn w Rudnie

Ruiny zamku Tenczyn w Rudnie, nazywane też często ruinami w Tenczynku to jedna z bardziej majestatycznych budowli obronnych w Małopolsce. Piękna okolica ruin oraz ciekawa historia zamku sprawiają, że miejsce cieszy się bardzo dużym zainteresowaniem.  Zamek powstał w XIV wieku, i choć dziś zostały po nim tylko ruiny, warto odwiedzić to miejsce.

Geografia

Zamek Tenczyn położony jest we wsi Rudno, 24 km od Krakowa i 5 km od Krzeszowic. Zlokalizowany jest na najwyższym wzgórzu Garbu Tenczyńskiego, tzw. Górze Zamkowowej, na wysokości 411 m n.p.m., na terenie Jury Krakowsko-Częstochowskiej.

Nazwa

Nazwa zamku pochodzi od rodu Tęczyńskich. Często jednak można spotkać się z nazwą Zamek Tenczyn – nazwa ta wywodzi się od położonej niedaleko wsi Tenczynek, która w dawnych czasach nosiła nazwę Tęczyn Mały.

Historia

Przyjmuje się, że pierwszy zamek, o konstrukcji drewnianej zbudowano około 1319 roku. Zbudował go kasztelan krakowski Nawój z Morawicy, dzieki temu największą na zamku wieżę, nazywa się do dziś „Nawojową Wieżą„. Twórcą zamku murowanego był syn Nawoja, Jędrzej, wojewoda krakowski i sandomierski. Wzniósł on dalszy fragment zamku na najwyższej części wzgórza, gdzie mieszkał i zmarł w 1368 roku. On także pierwszy przyjął nazwisko Tęczyński. Syn Jędrzeja, Jaśko, odnowił i znacznie rozbudował zamek, a także założył kaplicę. Z tego okresu pochodzi pierwsza odnotowana w dokumentach historycznych wzmianka dotycząca bezpośrednio zamku. Władysław Jagiełło więził tu jeńców krzyżackich po bitwie pod Grunwaldem.

W XVI wieku na zamku bywali wybitni Polacy: Mikołaj Rej, czy Jan Kochanowski. W XVI wieku przy zamku znajdowały się: folwark, łaźnia, browar ze słodownią i dom praczek. W 1570 r. kasztelan wojnicki, podkomorzy wielki koronny Jan Tęczyński rozpoczął wielką przebudowę zamku. Zamek wraz z podgrodziem został otoczony murem kurtynowym, wzmocniono go basteją wjazdową i 2 pięciokątnymi bastejami. Pod zamkiem rozciągały się ogrody  i winnice.

Ostatnią dużą „inwestycją” na zamku była gruntowna przebudowa kaplicy zamkowej, dokonana w początkach XVII w. przez Agnieszkę z Tęczyńskich Firlejową, późniejszą fundatorkę klasztoru o. Karmelitów Bosych w Czernej. W 1637 r. zmarł wojewoda krakowski Jan Magnus Tęczyński, ostatni przedstawiciel rodu. W czasie Potopu szwedzkiego zamek został doszczętnie spalony. Odbudowano go później i częsciowo zamieszkiwano. Po wymarciu rodu Tęczyńskich zamek przechodził z rąk do rąk. Wydarzeniem, które przesądziło o upadku zamku był wielki pożar w 1768 roku. Po nim „zamek się juz nie podniósł”.

W 2009 roku ze względu na zły stan techniczny zamek został zamknięty dla zwiedzających. W kolejnych latach ruiny zabezpieczono i częściowo odrestaurowano, a dziś zamek jest ponownie udostępniony turystom – z wieżą widokową, trasą zwiedzania i wydarzeniami plenerowymi.

Legendy

Legenda mówi że podczas księżycowych nocy na wieży Nawojowej pośród płomieni widać postać płaczącej kobiety, słychać też szczęk żelaza. Postać ta znika dopiero gdy zabrzmi dzwon w pobliskim klasztorze. Inna legenda mówi o wielkich skarbach znajdujących się w trzeciej, najgłębszej kondygnacji lochów zamkowych pod dawną kaplicą. Bogactw tych strzegą diabły pod postaciami wielkich psów. Można je wykraść tylko przez 2 dni w roku: nocą w Boże Narodzenie i na Wielkanoc. Należy się jednak wystrzegać cienia tajemniczego rycerza, kóry nocą krąży po zamku bo kto go ujrzy ten nigdy już nie wraca.

Ciekawostki

– Zamek Tenczyn w Rudnie został wykorzystany m.in. w serialu „Czarne chmury„, serialu „Rycerze i rabusie” i w filmie „Ostrze na ostrze„.

– Nazwa jednej z baszt zamkowych „Dorotka”, pochodzi podobno od faktu więzienia w niej aż do śmierci Doroty Tenczyńskiej za to, że oddawała się „nieprzystojnym praktykom„.

– Las między wsiami Tenczynek i Zalas zwany jest Zwierzyńcem. Kiedyś stanowił teren łowiecki panów na Tęczynie.

Źródła:

– http://www.ratujtenczyn.org.pl/RT_w_Magazynie_Krzeszowickim.html

– http://zamki.res.pl/rudno.htm

– http://www.zamkiobronne.pl/zamki-w-polsce-temp-ciekawostki-1387.htm