Każdy w Polsce zna szewczyka, barana z siarką i smoka, który wypił pół Wisły. Mało kto wie, że w najstarszej wersji tej legendy nie ma ani szewca, ani barana, a smoka pokonują synowie Kraka. Legenda o Smoku Wawelskim zmieniała się przez blisko czterysta lat, zanim dostała kształt, który znamy ze szkoły.
Kadłubek: synowie Kraka i skóry z siarką
Pierwszy spisał tę historię mistrz Wincenty Kadłubek na przełomie XII i XIII wieku. U niego smok mieszka w jaskini i żąda od mieszkańców regularnej daniny z bydła, a kronikarz nazywa go po łacinie „całożercą”, bo połykał zwierzęta w całości. Krak wysyła na niego swoich dwóch synów. Bracia nie walczą z bestią mieczem, tylko podrzucają jej skóry zwierząt wypchane siarką, a smok, który je połyka, ginie. Ta wersja nie kończy się szczęśliwie, bo po zwycięstwie bracia kłócą się o sławę i jeden zabija drugiego. Wawelu Kadłubek jeszcze wprost nie wymienia.
Długosz: smok przenosi się pod Wawel
W XV wieku historię powtórzył Jan Długosz, ale po swojemu. To on wyraźnie umieścił jamę smoka u stóp wzgórza, na którym Krak miał swój gród, i u niego smoka pokonuje sam Krak. Podstęp jest podobny jak u Kadłubka: zwierzęca skóra wypchana siarką i innymi palnymi rzeczami, którą smok połyka i od której ginie.
Bielski: wreszcie szewc i baran
Szewc pojawia się dopiero w Kronice polskiej Marcina Bielskiego, w wydaniu z 1597 roku, które przygotował jego syn Joachim. Szewc nazywa się tam Skuba i to on wymyśla barana wypchanego siarką. Smok połyka go, siarka pali go od środka, więc rzuca się do Wisły i pije tak długo, aż pęka. Od tej pory bohaterem legendy jest zwykły rzemieślnik, a nie książę, i właśnie ta wersja przetrwała. Imię Dratewka szewc dostał znacznie później, w bajkach dla dzieci.
Smok, którego można dziś zobaczyć
Jaskinia pod Wawelem do dziś nazywa się Smoczą Jamą i latem można przejść przez nią krótką trasą, która kończy się nad Wisłą. Przy wyjściu stoi smok z brązu dłuta Bronisława Chromego z 1972 roku, który co kilka minut zieje ogniem, a przy wejściu do katedry wawelskiej od stuleci wiszą na łańcuchach „kości smoka”, które w rzeczywistości należały do zwierząt kopalnych, między innymi mamuta i nosorożca włochatego z epoki lodowcowej. W 2012 roku polscy paleontolodzy opisali też prawdziwego drapieżnego gada sprzed ponad 200 milionów lat, znalezionego w Lisowicach na Śląsku, i nadali mu nazwę Smok wawelski.
Godziny zwiedzania Smoczej Jamy, dojście i hipotezę, że smokiem mógł być awarski namiestnik, opisujemy we wpisie Czy Smok Wawelski był człowiekiem?, a o Kraku i jego córce Wandzie przeczytacie w legendzie Krak i Wanda.
A Wy którą wersję znaliście, tę z szewcem i baranem, czy tę starszą, z synami Kraka? Napiszcie w komentarzu.
Źródła: Wincenty Kadłubek, „Kronika polska”; Jan Długosz, „Roczniki”; Marcin Bielski, „Kronika polska”, wyd. 1597; WielkaHistoria.pl: Czy Smok Wawelski istniał naprawdę?; Rzeczpospolita: Legenda o smoku wawelskim; G. Niedźwiedzki, T. Sulej, J. Dzik, Acta Palaeontologica Polonica 57 (2012).