Mit czy fakt? „W zamku w Niedzicy ukryto skarb Inków”
Legenda bez dowodów. Zamek w Niedzicy jest prawdziwym średniowiecznym zamkiem, ale opowieść o inkaskiej księżniczce, jej potomkach i ukrytym złocie nie ma potwierdzenia w dokumentach. Jedynym materialnym śladem miało być kipu, czyli inkaskie pismo węzełkowe, znalezione w 1946 roku. Nikt go nie odczytał, a dziś nie wiadomo, gdzie jest.
Zamek Dunajec w Niedzicy stoi na skale nad Jeziorem Czorsztyńskim i od lat przyciąga turystów nie tylko widokiem, ale i opowieścią o skarbie Inków. To jedna z najbardziej znanych legend w Małopolsce, więc warto sprawdzić, co w niej jest historią, a co dopisała wyobraźnia.
Węgierski zamek nad Dunajcem
Zamek zbudowano w XIV wieku jako węgierską warownię strzegącą granicy z Polską nad Dunajcem. Przez stulecia należał do kolejnych węgierskich rodów, między innymi Berzeviczych, Horváthów i Salamonów, a Niedzica razem z częścią Spisza leżała w Królestwie Węgier. Do Polski miejscowość trafiła dopiero po I wojnie światowej, kiedy wytyczono nową granicę. Po II wojnie światowej zamek przejęło państwo, a w 1950 roku oddano go w wieczyste użytkowanie Stowarzyszeniu Historyków Sztuki, które od 1963 roku prowadzi tu muzeum.
Legenda o inkaskiej księżniczce
Według legendy w XVIII wieku Sebastian Berzeviczy wyjechał do Ameryki Południowej, gdzie ożenił się z kobietą z rodu Inków. Ich córka Umina miała poślubić krewnego Túpaca Amaru II, przywódcy wielkiego powstania przeciw Hiszpanom w latach 80. XVIII wieku. Po klęsce powstania rodzina miała uciekać do Europy, Umina zginęła, a jej mały syn Antonio trafił pod opiekę do Niedzicy. Razem z nim do zamku miały dotrzeć dokumenty wskazujące, gdzie ukryto skarb Inków.
To barwna historia, ale nie ma dokumentów potwierdzających ani podróż Sebastiana Berzeviczego do Peru, ani jego inkaskie małżeństwo. Znamy ją głównie z relacji spisanych w XX wieku.
Kipu znalezione w 1946 roku
Legenda ożyła po II wojnie światowej. Latem 1946 roku do zamku przyjechał Andrzej Benesz, który przedstawił się jako potomek Antonia i pokazał odpis aktu adopcji. Według jego relacji pod progiem zamku znaleziono ołowianą tubę, a w niej kipu, czyli sznurki z węzłami, którymi Inkowie zapisywali informacje. Benesz zabrał kipu ze sobą, nikt go jednak nie odczytał, a w następnych latach ślad po nim zaginął. Skarbu nikt nigdy nie znalazł.
Dlatego historycy traktują całą opowieść jako legendę. O samym znalezisku wiemy głównie z relacji samego Benesza i z późniejszych publikacji, a samego kipu nikt dziś nie może zbadać, bo zaginęło.
Co zobaczysz w Niedzicy?
Skarbu nie ma, ale zamek naprawdę warto odwiedzić. Z dziedzińców i murów widać Jezioro Czorsztyńskie, zaporę i ruiny zamku w Czorsztynie po drugiej stronie wody. W muzeum zobaczysz wnętrza i pamiątki po dawnych właścicielach, a przewodnicy chętnie opowiadają także legendę o Inkach. Aktualne godziny otwarcia warto sprawdzić przed wyjazdem na stronie muzeum.
Zobacz też
Źródła: National Geographic Polska, „Inkowie Polski Ludowej”; zabytek.pl (NID), Niedzica, zamek; Stowarzyszenie Historyków Sztuki, Z. Baranowska, „Historia zamku w Niedzicy”.