Bazylika Grobu Bożego w Miechowie

Bazylika Grobu Bożego w Miechowie to trzynawowa trójprzęsłowa bazylika gotycka z XIV/XV w. z fragmentami romańskimi z XIII w., przebudowana w stylu późnobarokowym w drugiej połowie XVIII w. Znajduje się w niej kaplica Grobu Bożego będąca kopią Grobu Pańskiego z Jerozolimy. W 1996 r. uzyskała od Jana Pawła II tytuł bazyliki mniejszej.

Kościół i klasztor bożogrobców ufundował w 1163 r. Jaksa z rodu Gryfitów. „Klasztor miechowski był pierwszym w Polsce i pierwszym w Europie reprezentantem idei i kultu Grobu Bożego. Był nie tylko najstarszym i najznakomitszym, ale także najbogatszym ze wszystkich klasztorów tego zakonu w Europie. Szczególnego znaczenia klasztor miechowski nabrał po opanowaniu Jerozolimy przez innowierców, można go było wtedy uważać za głowę wszystkich placówek nie tylko w Polsce, ale także we Francji, Hiszpanii, Neapolu, Anglii, Węgrzech, Czechach i innych krajach.”

Stojący dziś nieopodal rynku kościół zbudowano w latach 1233-1293. Następnie w latach 1394-1410 i w XVIII w. został przebudowany. Jest to kościół gotycki z fragmentami romańskimi, przebudowany w stylu późnobarokowym i konsekrowany w 1802 r. Do kolegiaty wchodzi się przez kruchtę znajdującą się przy południowej nawie. Jest to kwadratowy dwukondygnacyjny budynek o ściętych narożnikach, nakryty płaską kopułą z obeliskiem na szczycie. Na zewnątrz kruchty we wnękach znajdują się dwie rzeźby: Ofiarowanie z XVII wieku oraz późnobarokowa św. Jadwiga Śląska. Na wysokich cokołach stoją rzeźby: św. Piotr, św. Paweł oraz postacie dwóch aniołów. Kościół ma trzynawowy korpus w stylu bazylikowym i wielobocznie zamknięte prezbiterium. Nawa główna kościoła ma 50 metrów długości i 25 m wysokości. Przy prezbiterium od północy i południa, w przedłużeniu naw bocznych, usytuowano kaplice Ukrzyżowania i M.B. Częstochowskiej. W prezbiterium bazyliki widnieje portret Makariusza, biskupa Jerozolimy z IV wieku, inicjatora budowy. Nawa główna otwarta jest do naw bocznych arkadami filarowymi. Ołtarz główny zbudowany jest w stylu rokokowo-klasycystycznym, ołtarze boczne są rokokowe.

Kaplica Grobu Bożego

W nawie bocznej północnej od zachodu zlokalizowano wejście do krużganków otaczających z czterech stron kaplicę Grobu Pańskiego, skąd pochodzi nazwa bazyliki. Niewielka, prawie kwadratowa kaplica, przykryta kopułą, zbudowana została w XVI w. na linii wschód-zachód, tak jak grób w Jerozolimie. Grób odpowiada opisowi biblijnemu: łoże grobowe znajduje się po prawej stronie, niewielkie wnętrze grobu pomieścić może pięć osób i prowadzi do niego bardzo małe wejście, które można zasunąć dużym kamieniem. Wymiary wewnętrzne są bardzo zbliżone lub identyczne w stosunku do pierwowzoru z Jerozolimy. Grób ma formę prostokątnego budynku o dwóch kondygnacjach rozczłonkowanych pilastrami i kolumnami. Górna część grobu została wykonana z drewna. Znajdujący się tam obraz Złożenia do grobu jest barokowy.

Nieopodal, w krużgankach, znajduje się kaplica z kopią i historią Całunu Turyńskiego.

W latach 1973-1980 prowadzone były w kościele prace remontowe i konserwatorskie, organy odnawiano w 1991 r., a kolejne prace zakończyły się w 2011 r.

Przy bazylice Grobu Bożego w Miechowie znajduje się klasztor. Pierwszy został zbudowany w 2. połowie XII w., a następnie przebudowywany w latach 1384-1423, w 1. połowie XVI w. i w XVII w. Kompleks budynków klasztornych jest zgrupowany dookoła prostokątnego wirydarza, dawniej o dwóch kondygnacjach, obecnie z wyjątkiem skrzydła północnego jest trójkondygnacyjny. Na parterze dookoła wirydarza znajdują się krużganki gotycko-renesansowe. Na północny wschód od kościoła położony jest dawny dom generała zakonu, tzw. zamek, zbudowany w stylu późnobarokowym w 2. połowie XVIII w. Po kasacie zakonu w 1819 r. przez wiele lat znajdowała się tu plebania. Dziś w dawnych budynkach klasztornych działa Muzeum Ziemi Miechowskiej.