W skrócie
- Gdzie: Szczyrzyc w gminie Jodłownik (powiat limanowski), około godziny jazdy samochodem z Krakowa.
- Co w tym niezwykłego: cystersi mieszkają tu od połowy XIII wieku i według PTTK to jedyny klasztor tego zakonu na ziemiach polskich, który działa bez przerwy od średniowiecza.
- Piwo: klasztorny browar założono w 1623 roku. W 1950 roku państwo zabrało opactwu majątek, a dziś przy klasztorze znów warzy się piwo.
- Na miejscu: barokowy kościół z obrazem Matki Bożej Szczyrzyckiej, brama z figurami świętych i muzeum w dawnym spichlerzu (przed wizytą sprawdź, czy jest otwarte, bo bywało zamknięte na czas remontu).
W Polsce jest sporo pocysterskich klasztorów, ale w większości z nich zakonnicy w którymś momencie przestali mieszkać: wyrzucały ich kasaty, wojny albo zaborcy. W Szczyrzycu, małej wsi w Beskidzie Wyspowym, na północny zachód od Limanowej, cystersi są od połowy XIII wieku do dziś. Do tego od XVII wieku mają tu własny browar.
Najpierw Ludźmierz, potem Szczyrzyc
Historia zaczyna się w 1234 roku, kiedy wojewoda krakowski Teodor Gryfita sprowadził cystersów z Jędrzejowa i nadał im rozległe ziemie na Podhalu. Mnisi osiedlili się najpierw w Ludźmierzu, ale według Jana Długosza z powodu częstych napadów rozbójników przenieśli się około 1245 roku do Szczyrzyca.
Klasztor, który przetrwał zaborców
Najtrudniejsze były czasy austriackie. Pod koniec XVIII wieku, w ramach reform józefińskich (w latach 1794–1795), opactwo straciło swój status i zostało zdegradowane do przeoratu. Zakonnicy jednak zostali na miejscu. Na powrót do rangi opactwa czekali ponad sto lat, aż do 1918 roku, kiedy przywrócił je papież Benedykt XV. Dlatego Szczyrzyc uchodzi za jedyny klasztor cysterski na ziemiach polskich, w którym życie zakonne nie zostało przerwane od średniowiecza.
Browar od 1623 roku
Cystersi słynęli z gospodarności. Opactwo utrzymywało się z folwarków i pól, a w Szczyrzycu miało też własny browar. Według opracowań o dziejach opactwa klasztorny browar założono w 1623 roku, czyli prawie czterysta lat temu.
W 1950 roku opactwo straciło ziemię, lasy i browar, które zostały upaństwowione. Po latach browar odbudowano i dziś przy klasztorze znów warzy się piwo. Najbardziej znane jest Opackie, a w ofercie jest kilkanaście rodzajów.
Co zobaczyć na miejscu
Do klasztoru wchodzi się przez barokową bramę z kamiennymi schodami i figurami świętych. Za nią stoi kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny z obrazem Matki Bożej Szczyrzyckiej, do którego przybywają pielgrzymi. Największy odpust jest co roku 15 sierpnia, w święto Wniebowzięcia, i wtedy przy klasztorze odbywa się też jarmark cysterski. W dawnym spichlerzu działa muzeum klasztorne, oddział Muzeum Diecezjalnego w Tarnowie, z dawną sztuką sakralną i pamiątkami z okolicy. Przed wyjazdem warto sprawdzić, czy jest otwarte.
Jak dojechać
Szczyrzyc leży w gminie Jodłownik, w powiecie limanowskim. Z Krakowa to mniej więcej godzina jazdy samochodem. Wizytę łatwo połączyć z innymi miejscami w Beskidzie Wyspowym.
Zobacz też: Opactwo Cystersów w Mogile, Opactwo Sióstr Benedyktynek w Staniątkach, Kopalnia soli w Bochni
Źródła: PTTK, Wikipedia, Wieś Zachodnia 2005, visitmalopolska.pl, zabytek.pl.