Gorlice mają nowy powód, by zatrzymać się w nich na dłużej. Muzeum – Dwory Karwacjanów i Gładyszów otworzyło wystawę stałą „Axentowicz. Dziedzictwo Artysty”, w całości poświęconą Teodorowi Axentowiczowi – jednemu z najwybitniejszych malarzy Młodej Polski.
Axentowicz, mistrz portretu i scen huculskich, był pierwszym wybranym rektorem krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Kolekcję pamiątek po nim muzeum pozyskało w 2024 roku bezpośrednio od spadkobierców artysty. Dziś można ją oglądać w kamienicy w centrum Gorlic, przy ul. Piłsudskiego 4.
Jak w krakowskim mieszkaniu artysty
Wystawę urządzono na podstawie archiwalnych zdjęć krakowskiego mieszkania Axentowicza i opisów jego pracowni. Już na klatce schodowej wita gości powiększona fotografia artysty w domu, a w środku wiele przedmiotów z tego zdjęcia można zobaczyć na żywo: bogato zdobione meble w stylu Ludwika XVI sprowadzone z Francji, frak z cylindrem, laski spacerowe, a także suknie wieczorowe, parasolki i wachlarze żony artysty, Izy.
W pracowni czekają pędzle, palety, farby i pastele oraz rekwizyty znane z jego portretów kobiecych, jak słynny kobaltowy wazon czy XVII-wieczna figura Matki Bożej. To tu poznajemy drogę Axentowicza: ze Lwowa przez Monachium i Paryż do Krakowa, a także rodzinne wyjazdy do Zakopanego.
Salon, portrety i „Gęsiarka”
Kulminacją wystawy jest salon w odcieniach starego złota, z portretami pięknej Izy i ośmiorga dzieci Axentowiczów. Po drodze są szkice z czasów paryskich, grafiki inspirowane Słowiańszczyzną, pamiątki ormiańskich korzeni artysty, Galeria Portretów i sypialnia ze szkicami słynnych kobiet, m.in. Sary Bernhardt. Osobną przestrzeń poświęcono kulturze huculskiej, wielkiej miłości malarza. W jej centrum wisi „Gęsiarka” z 1883 roku, rówieśniczka kamienicy, w której pokazano kolekcję.
Na wystawie jest 609 obiektów. Najmniejszy to półcentymetrowy szklany kotek, wisiorek Izy, zapewne pamiątka z podróży poślubnej do Wenecji. Największy to kopia portretu Velázqueza „Don Adrián Pulido Pareja” (250 × 156 cm), którą Axentowicz namalował w Londynie, gdy starał się o rękę przyszłej żony. Są też dzieła Jana Matejki, Leona Wyczółkowskiego, Wacława Szymanowskiego i Konstantego Laszczki, którego popiersie Axentowicza wita gości przy wejściu.
Konferencja 4 grudnia
4 grudnia 2026 r. w godz. 11:00–15:00 muzeum organizuje konferencję „Nici powiązań – wokół Teodora Axentowicza”. Zostaną na niej odsłonięte trzy najstarsze portrety z kolekcji po konserwacji, z końca XVII i drugiej połowy XVIII wieku. Wkrótce ma też ruszyć wirtualna wystawa przygotowana z MIK w ramach projektu Fenomenalna Małopolska, z korespondencją Axentowicza ze Stanisławem Wyspiańskim.
Przy okazji warto zajrzeć do pozostałych oddziałów muzeum: renesansowego Kasztelu w Szymbarku, Skansenu Wsi Pogórzańskiej im. prof. Romana Reinfussa w Szymbarku oraz Zagrody Maziarskiej w Łosiu z cerkwią śś. Kosmy i Damiana w Bartnem.
„Axentowicz. Dziedzictwo Artysty” – wystawa stała
ul. Józefa Piłsudskiego 4, Gorlice
Godziny otwarcia i bilety: muzeum.gorlice.pl (sprawdź przed wizytą)
Źródło: materiały prasowe Muzeum – Dwory Karwacjanów i Gładyszów w Gorlicach, tekst Adrianny Napiórkowskiej-Bek. Zdjęcia: Muzeum – Dwory Karwacjanów i Gładyszów w Gorlicach.