W skrócie
- Najwyżej położona: Ząb w gminie Poronin, około 1013 m n.p.m.
- Największa powierzchniowo: Zawoja pod Babią Górą, ponad 100 km² i około 18 km długości.
- Najdłuższa? Ochotnica w Gorcach: według gminy główna droga ma około 20 km, a z bocznymi odnogami zabudowa ciągnie się na blisko 38 km. Od 1910 roku to jednak dwie wsie, Dolna i Górna.
- Wszystkie trzy leżą w Małopolsce, w zasięgu jednodniowego wyjazdu z Krakowa.
Gdy mówi się o rekordach, myśli się zwykle o szczytach, jeziorach albo zamkach. Tymczasem kilka polskich rekordów należy do zwykłych wsi, i to akurat tych w Małopolsce. Jest tu wieś uchodząca za najwyżej położoną w kraju, wieś największa pod względem powierzchni i wieś, o której mówi się, że jest najdłuższa, choć formalnie to dziś dwie miejscowości.
Ząb: wieś ponad tysiąc metrów nad morzem
Ząb leży na Pogórzu Gubałowskim, kilka kilometrów od Zakopanego, w gminie Poronin. Najwyżej położone zabudowania stoją tu na wysokości około 1013 m n.p.m. Uchodzi za najwyżej położoną wieś w Polsce, leżącą wyżej niż wiele beskidzkich szczytów, na które wchodzi się szlakiem. Do Zębu da się dojechać zwykłą drogą, więc żeby stanąć ponad tysiąc metrów nad morzem, nie trzeba tu nawet wysiadać z samochodu. Okolica słynie z widoków na Tatry.
Zawoja: największa wieś w Polsce
Zawoja pod Babią Górą zajmuje ponad 100 km² i jest największą wsią w Polsce pod względem powierzchni. Zabudowa ciągnie się doliną Skawicy i jej dopływów przez około 18 km, a wieś dzieli się na sześć sołectw: Zawoję Dolną, Centrum, Górną, Przysłop, Mosorne i Wełczę. Mieszka tu ponad 6 tysięcy osób. Z Zawoi prowadzą najpopularniejsze szlaki na Babią Górę, które opisaliśmy we wpisie Szlaki na Babią Górę: który wybrać?
Ochotnica: najdłuższa, ale czy jedna?
Ochotnica w Gorcach bywa nazywana najdłuższą wsią w Polsce. Według gminy główna droga wzdłuż potoku Ochotnica ma około 20 km, a zabudowa rozchodzi się jeszcze w kilkanaście bocznych dolin. Licząc wszystkie odnogi, wieś ciągnie się na blisko 38 km. Jest jednak haczyk: w 1910 roku Ochotnicę podzielono na Dolną i Górną, więc formalnie to dwie osobne miejscowości. Mimo to wiele osób wciąż mówi o niej jak o jednej wsi.
Ochotnica ma też długą historię. Według gminy potok pod nazwą „rivulus Ochodnik” pojawia się już w dokumencie lokacyjnym sąsiedniej Tylmanowej z 1336 roku.
Jak połączyć je z wycieczką
Z Zębu jest blisko na Gubałówkę i do Zakopanego, z Zawoi na Babią Górę, a z Ochotnicy na gorczańskie szlaki i hale.
Zobacz też: Babiogórski Park Narodowy, Kiczorka nad Zawoją, Kolejka na Kasprowy Wierch
Źródła: Super Express, RMF24, National Geographic Traveler, Gmina Ochotnica Dolna, Radio Kraków.