Mit czy fakt? „Uniwersytet od 1364 roku działa w Collegium Maius”
Mit. Kazimierz Wielki założył uczelnię w Krakowie w 1364 roku, ale Collegium Maius trafiło do niej dopiero w 1400 roku, kiedy Władysław Jagiełło odnowił uniwersytet i kupił dla niego kamienicę. Gdzie wykładano w czasach Kazimierza, do końca nie wiadomo, a gotycki dziedziniec, który dziś fotografują turyści, w dużej mierze odtworzono w XX wieku.
Collegium Maius przy ulicy Jagiellońskiej uchodzi za kolebkę Uniwersytetu Jagiellońskiego i często słyszy się, że to tu w 1364 roku zaczęli wykładać pierwsi profesorowie. Tymczasem przez pierwsze trzydzieści kilka lat istnienia krakowska uczelnia nie miała tego budynku, a jego średniowieczny wygląd to w dużej części efekt powojennej odbudowy.
Uczelnia Kazimierza Wielkiego
Kazimierz Wielki wydał akt założenia Studium Generale w Krakowie 12 maja 1364 roku, a 1 września tego roku papież Urban V zatwierdził uczelnię bullą. Miała uczyć prawa, medycyny i sztuk wyzwolonych. Nie zachował się żaden budynek, o którym można powiedzieć, że był siedzibą tej pierwszej uczelni. Historycy przypuszczają, że król planował postawić ją w założonym przez siebie mieście Kazimierz, w okolicy dzisiejszego placu Wolnica, ale nie wiadomo, czy budowa w ogóle ruszyła. Wykłady odbywały się zapewne w różnych miejscach, między innymi w szkole katedralnej na Wawelu i w domach profesorów.
Po śmierci króla w 1370 roku uczelnia podupadła i przez kolejne lata działała w bardzo ograniczonym zakresie.
Odnowienie w 1400 roku i kamienica Pęcherzów
Przełom przyszedł dzięki królowej Jadwidze, która przed śmiercią w 1399 roku zapisała swoje klejnoty na odnowienie uczelni. 26 lipca 1400 roku Władysław Jagiełło wydał przywilej odnawiający uniwersytet, a na jego potrzeby kupił narożną kamienicę rodziny Pęcherzów przy dzisiejszych ulicach Jagiellońskiej i św. Anny. Tak zaczęła się historia Collegium Maius, które początkowo nazywano Kolegium Królewskim. Nazwę „Większe Kolegium” utrwaliło dopiero powstanie w połowie XV wieku pobliskiego Collegium Minus.
Gotycki dziedziniec po pożarach
Przez XV wiek uczelnia dokupowała sąsiednie domy. Po pożarach w 1462 i 1492 roku połączono je w jeden gmach wokół dziedzińca z arkadowymi krużgankami. W tym budynku mieszkali i uczyli profesorowie, a w latach 1491–1495 studiował w Krakowie Mikołaj Kopernik.
Neogotyk, biblioteka i powrót do gotyku
W XIX wieku Collegium Maius zamieniono na bibliotekę uniwersytecką. Przebudowa prowadzona od lat 40. XIX wieku, najpierw przez Karola Kremera, a potem przez kolejnych architektów, nadała mu neogotycki wystrój. Po II wojnie światowej, w latach 1949–1964, w czasie prac kierowanych przez Karola Estreichera usunięto większość XIX-wiecznych dodatków i przywrócono budynkowi późnogotycki wygląd sprzed przebudowy. Od 1964 roku, czyli od jubileuszu 600-lecia uczelni, działa tu Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Co to znaczy dla zwiedzających?
Collegium Maius to rzeczywiście najstarszy zachowany budynek uniwersytetu i jedna z najcenniejszych gotyckich budowli Krakowa. Nie jest jednak miejscem, gdzie w 1364 roku zaczęła się uczelnia, a sporo z tego, co widzisz na dziedzińcu, to staranna rekonstrukcja z połowy XX wieku. Na dziedziniec można wejść bezpłatnie, a wnętrza muzeum zwiedza się przede wszystkim z przewodnikiem. Aktualne godziny i zasady warto sprawdzić przed wizytą na stronie muzeum.
Zobacz też
- Czy Sukiennice są średniowieczne?
- Czy Kraków przestał być stolicą w 1596 roku?
- Zabytki Krakowa: 10 najważniejszych miejsc
Źródła: Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego, historia Collegium Maius (maius.uj.edu.pl); Uniwersytet Jagielloński, materiały o historii uczelni (uj.edu.pl); K. Estreicher, „Ochrona Zabytków” 1953, t. 6, nr 1; Zintegrowana Platforma Edukacyjna (zpe.gov.pl).