Mit czy fakt? „Sukiennice wyglądają tak od średniowiecza”
Pół na pół. Gotycka hala o długości ponad 100 metrów powstała w XIV wieku z inicjatywy Kazimierza Wielkiego i jej mury stoją do dziś. Attyka z maszkaronami jest renesansowa, bo powstała przy odbudowie po pożarze z 1555 roku. Podcienia z arkadami wzdłuż dłuższych boków, które dziś kojarzymy z Sukiennicami najbardziej, dobudowano jednak dopiero w latach 1875–1879 według projektu Tomasza Prylińskiego.
Kiedy stajesz na Rynku Głównym i patrzysz na Sukiennice, łatwo uwierzyć, że ten budynek wygląda tak samo, jak widzieli go kupcy w czasach Kazimierza Wielkiego. To jednak budowla, którą przez ponad siedemset lat przerabiano kilka razy, a jej najbardziej znana część jest młodsza, niż się wydaje. Do tego w przejściu przez halę wisi na łańcuchu nóż, o którym krąży legenda znana od ponad półtora wieku, choć wcale nie tak stara jak sam budynek.
Gotycka hala z XIV wieku
Pierwsze kramy sukienne stanęły na środku Rynku wkrótce po lokacji Krakowa w 1257 roku i były to najpewniej proste, częściowo drewniane zabudowania, czyli dwa rzędy kramów z przejściem pośrodku. W połowie XIV wieku z inicjatywy Kazimierza Wielkiego zaczęto budować murowaną halę długą na ponad 100 metrów, w której handlowano przede wszystkim suknem, a więc tkaniną, od której budynek wziął nazwę. Mury tej gotyckiej hali są do dziś trzonem Sukiennic.
Renesansowa attyka po pożarze z 1555 roku
W 1555 roku wybuchł pożar, który mocno zniszczył halę. Przy odbudowie, prowadzonej w latach 1556–1559, dach zasłonięto arkadową attyką zaprojektowaną przez Jana Marię Padovano, a jej grzebień ozdobiły rzeźbione maszkarony, czyli groteskowe głowy, które przypisuje się Santiemu Gucciemu. To właśnie wtedy Sukiennice dostały renesansową sylwetkę, którą widać z daleka nad Rynkiem.
Podcienia z XIX wieku
Przez kolejne stulecia przy Sukiennicach przybywało dobudówek i kramów, a w XIX wieku budynek był w złym stanie. W latach 1875–1879, w ramach porządkowania całego Rynku, przeprowadzono wielką przebudowę według projektu Tomasza Prylińskiego. Wtedy wzdłuż dłuższych boków powstały podcienia z arkadami w stylu neogotyckim, a wnętrze hali dostało drewniane kramy, które po kolejnych remontach działają w niej do dziś. W 1879 roku Rada Miasta powołała Muzeum Narodowe w Krakowie z siedzibą na piętrze Sukiennic, a jego pierwszą wystawę otwarto tam w 1883 roku. Dziś działa w tym miejscu Galeria Sztuki Polskiej XIX wieku.
Jeśli więc idziesz pod arkadami i myślisz o średniowiecznych kupcach, chodzisz w rzeczywistości po części budynku, która ma niecałe 150 lat.
Nóż na łańcuchu: legenda czy znak prawa?
W przejściu przez Sukiennice wisi na łańcuchu duży żelazny nóż. Popularna legenda łączy go z wieżami kościoła Mariackiego: dwóch braci budowało je na wyścigi, a młodszy, zazdrosny o wyższą wieżę starszego, miał go zabić właśnie tym nożem, a potem rzucić się z wieży. Znawcy krakowskich legend zwracają uwagę, że najstarsza znana spisana wersja tej opowieści pochodzi prawdopodobnie dopiero z połowy XIX wieku, z książeczki Józefa Mączyńskiego, i nie wiadomo, czy autor zapisał starsze podanie, czy je wymyślił.
Częściej przyjmuje się, że nóż wisiał na Rynku jako znak władzy sądowniczej miasta i przestroga przed karami, które za kradzież na targu przewidywało średniowieczne prawo miejskie, w tym obcięcie ucha. Pojawia się też przypuszczenie, że mógł to być przyrząd do wyrównywania miar przy sprzedaży mąki czy kaszy.
Co z gotyku zobaczysz dziś?
Gotyk najlepiej widać w samej bryle i we wnętrzu hali, renesans w attyce z maszkaronami, a XIX wiek w podcieniach i kramach. Pod płytą Rynku działa natomiast Rynek Podziemny, oddział Muzeum Krakowa, gdzie można zobaczyć odkopane fundamenty i ślady dawnego handlu z czasów, zanim Sukiennice dostały swój dzisiejszy wygląd.
Zobacz też
- Legenda o hejnale mariackim. Jaka jest prawda o trębaczu i tatarskiej strzale?
- Czy Kraków przestał być stolicą w 1596 roku?
- Zabytki Krakowa: 10 najważniejszych miejsc
Źródła: Magiczny Kraków (krakow.pl), opis Sukiennic; Muzeum Krakowa, materiały o Sukiennicach i Rynku Podziemnym; zabytek.pl (NID), Kraków, Sukiennice; A. Kadłuczka, modernizacja Galerii Sztuki Polskiej XIX w. w Sukiennicach (PK); Muzeum Narodowe w Krakowie, historia oddziału Sukiennice (mnk.pl); A. Kozioł, „O krakowskim Kainie i Ablu” (deon.pl).