Informacje praktyczne
Gdzie: Bartne, gmina Sękowa (powiat gorlicki), Beskid Niski. Cerkiew stoi w centralnej części wsi, na stoku wzniesienia.
Uwaga: w Bartnem są dwie cerkwie pod wezwaniem śś. Kosmy i Damiana. Ten wpis dotyczy cerkwi greckokatolickiej, która jest obiektem muzealnym.
Zwiedzanie: po wcześniejszym zgłoszeniu telefonicznym, przewodnik ks. Łukasz Kopcza, tel. 18 351 84 54 (sprawdź przed wizytą).
Opiekun: Muzeum – Dwory Karwacjanów i Gładyszów w Gorlicach, tel. 18 262 00 49.
Do 29 listopada 2026: w cerkwi trwa wystawa fotografii archiwalnej „Bartne. Wieś wpisana w rejestr. Zapis fotograficzny”.
W pobliżu: Cerkiew św. Paraskewy w Kwiatoniu, Zagroda Maziarska w Łosiu.
Stan na październik 2026.
Bartne to mała łemkowska wieś schowana w dolinie Beskidu Niskiego, w gminie Sękowa niedaleko Gorlic. Miejscowi kamieniarze byli tu kiedyś znani, a w samym środku wsi, na stoku, stoi drewniana cerkiew, która należy do najcenniejszych zabytków sakralnych regionu. W 2025 roku przeszła prace konserwatorskie, więc to dobry moment, żeby ją odwiedzić.
Historia cerkwi
Świątynię wzniesiono prawdopodobnie w XVIII wieku. W 1842 roku przeszła gruntowną przebudowę, o czym do dziś przypomina data wycięta na nadprożu. Dziś cerkiew jest wyłączona z kultu i razem ze stojącym obok spichlerzem należy do Muzeum – Dwory Karwacjanów i Gładyszów w Gorlicach.
Jak wygląda
Cerkiew zbudowano z drewna jodłowego, w konstrukcji zrębowej, w tradycyjnym trójdzielnym układzie: sanktuarium, nawa i prytwor, czyli babiniec. Od zachodu stoi wieża konstrukcji słupowej, ze ścianami zwężającymi się ku górze i charakterystyczną pseudoizbicą. Dolną część wieży obiega zachata, a do sanktuarium przylega niewielka zakrystia.
Dachy mają różną wysokość, wieżę wieńczy baniasty hełm, a w szczytach dachów stoją ślepe latarnie z kutymi krzyżami. Całość pokrywa gont. Cerkiew otacza drewniane ogrodzenie z gontowym daszkiem, a bramka wejściowa z baniastym hełmem pochodzi najpewniej z czasów przebudowy w 1842 roku.
Ikonostas i wnętrze
Największym skarbem wnętrza jest wielostrefowy, barokowy ikonostas z drugiej połowy XVIII wieku, który oddziela część ołtarzową od nawy. Najpewniej kupiono go w innej miejscowości po remoncie cerkwi w XIX wieku. Są w nim też starsze ikony z XVII wieku. Brakuje tylko ikony patronów, śś. Kosmy i Damiana: dziś jest w Muzeum – Zamek w Łańcucie, a jej miejsce zajmuje ikona Archanioła Michała.
Ikonostas konserwowano w latach 70. XX wieku i ponownie w 2025 roku. Warto też zwrócić uwagę na ołtarz z 1797 roku, galerię chóru nad zachodnią częścią nawy oraz portal i belkę fundacyjną przeniesione z nieistniejącej już cerkwi w Nieznajowej.
Kamienny spichlerz i nagrobki kamieniarzy
Tuż za ogrodzeniem stoi kamienny spichlerz plebański z pierwszej połowy XIX wieku, zbudowany z piaskowcowych ciosów. Remontowano go w 1966 i w 2025 roku, a dziś mieści wystawę poświęconą kamieniarstwu, z którego słynęło Bartne.
Z dawnego cmentarza przycerkiewnego zachował się jeden nagrobek. Niedaleko cerkwi jest też cmentarz parafialny z oryginalnymi XIX-wiecznymi nagrobkami, dziełami miejscowych kamieniarzy. Warto tam zajrzeć przy okazji.
Renowacja w 2025 roku
W 2025 roku przeprowadzono kompleksowe prace konserwatorskie przy wyposażeniu cerkwi: ikonostasie, ołtarzu i portalu z Nieznajowej, a także przy spichlerzu. Zadanie „Prace ratunkowe typu konserwatorskiego przy zabytkowej cerkwi greckokatolickiej i spichlerzu plebańskim w miejscowości Bartne” dofinansowano z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków.
Wystawa do 29 listopada
Do 29 listopada 2026 roku w cerkwi można obejrzeć wystawę fotografii archiwalnej „Bartne. Wieś wpisana w rejestr. Zapis fotograficzny”. To dobra okazja, żeby zobaczyć, jak wyglądała wieś dawniej. Więcej o wernisażu i wystawie pisaliśmy w zapowiedzi wystawy w Bartnem. Szczegóły na stronie muzeum.
Źródło: materiały prasowe Muzeum – Dwory Karwacjanów i Gładyszów w Gorlicach. Zdjęcia: Barbara Zasowska i Klaudia Zbiegień, materiały prasowe muzeum.