W skrócie
- Kto: Ignacy Łukasiewicz, aptekarz, który razem z Janem Zehem nauczył się otrzymywać z ropy naftę do lamp.
- Gorlice: tu przeprowadził się na przełomie 1853 i 1854 roku i tu w 1854 roku poznał Tytusa Trzecieskiego, z którym założył kopalnię ropy w Bóbrce.
- Pierwsze kopalnie i destylarnie: w połowie XIX wieku ropę wydobywano z płytkich studni m.in. w Siarach i Sękowej koło Gorlic, a Łukasiewicz zakładał destylarnie, jedną z nich w Klęczanach koło Nowego Sącza.
- Limanowa: w Sowlinach na początku XX wieku powstała rafineria. Jej historię pokazuje wystawa w Muzeum Regionalnym Ziemi Limanowskiej.
O tym, że przemysł naftowy narodził się w Galicji, słyszał chyba każdy. Mniej osób wie, jak dużo z tej historii wydarzyło się na terenie dzisiejszej Małopolski: w Gorlicach i okolicznych wsiach, a później także w Limanowej, gdzie przez dziesięciolecia dymiły kominy rafinerii.
Aptekarz ze Lwowa
Ignacy Łukasiewicz był aptekarzem we Lwowie. Razem z Janem Zehem oczyścił ropę naftową na tyle, że otrzymał z niej naftę nadającą się do oświetlenia, a potem skonstruował do niej lampę. 31 lipca 1853 roku jego lampy oświetlały we Lwowie nocną operację w szpitalu, co uważa się za ich pierwszy publiczny pokaz.
Gorlice: apteka, lampa i spotkanie z Trzecieskim
Na przełomie 1853 i 1854 roku Łukasiewicz przeniósł się do Gorlic. Pracował w aptece przy rynku i dalej badał ropę. W 1854 roku na przedmieściu Gorlic, przy przydrożnej kapliczce, zapłonęła lampa jego konstrukcji, którą uważa się za pierwszą na świecie uliczną lampę naftową. W tym samym roku Łukasiewicz poznał tu ziemianina Tytusa Trzecieskiego. Razem zaczęli wydobywać ropę w lesie w Bóbrce koło Krosna, za zgodą jego właściciela, Karola Klobassy. Tak powstała jedna z najstarszych kopalń ropy naftowej na świecie (Bóbrka leży dziś na Podkarpaciu).
Pierwsze kopalnie i destylarnie
Pierwsze kopalnie wyglądały zupełnie inaczej niż dzisiejsze szyby. W okolicach Gorlic, między innymi w Siarach i Sękowej, ropę wydobywano z płytkich studni i ręcznie kopanych dołów. Łukasiewicz zakładał też destylarnie, w których z ropy robiono naftę. Pierwsza powstała w 1856 roku w Ulaszowicach koło Jasła, a pod koniec lat 50. kolejna w Klęczanach koło Nowego Sącza. W 1883 roku w Gliniku Mariampolskim, dziś dzielnicy Gorlic, ruszyła niewielka rafineria.
Rafineria w Limanowej
Drugi naftowy rozdział Małopolski napisała Limanowa. Na początku XX wieku francuscy przedsiębiorcy założyli w Wiedniu spółkę, która w Sowlinach pod Limanową zbudowała rafinerię. Prace ruszyły około 1907 roku. Pracowali w niej mieszkańcy Limanowej, a dyrektorzy i inżynierowie mieszkali w wybudowanych dla nich willach. Działała tu nawet orkiestra złożona z pracowników rafinerii.
Od listopada 2023 roku historię rafinerii w Sowlinach pokazuje stała wystawa „Rafineria Ropy Naftowej w Sowlinach – Gorączka Czarnego Złota” w Muzeum Regionalnym Ziemi Limanowskiej. Są na niej zdjęcia i pamiątki, część z nich wypożyczyli mieszkańcy Limanowej.
Gdzie dziś zobaczyć ślady nafty
W Limanowej historię rafinerii pokazuje wystawa w muzeum regionalnym. W Gorlicach można przejść śladami Łukasiewicza po rynku, a w Bóbrce koło Krosna, kilkadziesiąt kilometrów od Gorlic, działa muzeum przemysłu naftowego.
Zobacz też: Kopalnia soli w Bochni, Szczyrzyc: opactwo i browar z 1623 roku, Cerkiew w Bartnem
Źródła: visitmalopolska.pl, MIK, Tytus Trzecieski, MIK, Ignacy Łukasiewicz, AGH (rafineria w Limanowej), Powiat limanowski.