Dziś trudno to sobie wyobrazić, ale przez wiele lat nie było przesądzone, po której stronie granicy leży Morskie Oko. O jezioro i dolinę wokół niego spierały się Galicja i Węgry, a sprawa skończyła się przed międzynarodowym sądem polubownym w Grazu, który we wrześniu 1902 roku orzekł, że Morskie Oko zostaje po stronie galicyjskiej.
Granica, której nikt dokładnie nie znał
W XIX wieku Tatry dzieliła granica między Galicją, należącą do austriackiej części monarchii, a Królestwem Węgier. Na mapach wyglądała prosto, ale w terenie, wśród dolin i grani, trudno było jednoznacznie wskazać, którędy biegnie, a najwięcej wątpliwości budził rejon Doliny Rybiego Potoku z Morskim Okiem.
Spór nabrał ostrości, gdy po obu stronach pojawili się prywatni właściciele z dużymi ambicjami. W 1879 roku dobra jaworzyńskie po węgierskiej stronie kupił książę Christian Kraft Hohenlohe, a dziesięć lat później, w 1889 roku, dobra zakopiańskie nabył hrabia Władysław Zamoyski. Obaj uważali okolice Morskiego Oka za część swoich majątków, a Zamoyski przez lata zabiegał o to, żeby sprawa została rozstrzygnięta na korzyść Galicji.
Sąd w Grazu
Ponieważ Wiedeń i Budapeszt nie potrafiły się porozumieć, sprawę oddano sądowi polubownemu, który zebrał się w austriackim Grazu. Przewodniczył mu szwajcarski sędzia Johann Winkler, prezes Szwajcarskiego Trybunału Związkowego, a obok niego w składzie zasiadali sędziowie z obu stron, w tym z austriackiej Aleksander Mniszek-Tchórznicki i Wiktor Korn. Interesy Galicji przed sądem przedstawiał lwowski profesor Oswald Balzer, historyk prawa, który oparł argumentację na starych dokumentach, przywilejach i dawnych opisach granicy.
Sąd zaczął obradować 21 sierpnia, a wyrok ogłosił 13 września 1902 roku. Przyznał Galicji niemal cały sporny obszar, razem z Morskim Okiem, i to dzięki niemu jezioro jest dziś po polskiej stronie Tatr.
Ciąg dalszy w Wiedniu
Wyrok w Grazu ustalał przebieg granicy, ale nie rozstrzygał, do kogo należy ziemia, więc Hohenlohe nie dał za wygraną. W 1907 roku wytoczył Zamoyskiemu proces cywilny o własność spornych terenów i przegrał go we wszystkich instancjach, a ostatni wyrok zapadł w Wiedniu 6 maja 1909 roku. Dopiero wtedy spór o Morskie Oko można było uznać za zamknięty.
O czym pomyśleć nad jeziorem
Idąc dziś asfaltową drogą z Palenicy Białczańskiej, łatwo zapomnieć, że to jezioro mogło znaleźć się po drugiej stronie granicy, i że o tym, gdzie leży, zdecydowały w dużej mierze stare dokumenty wyszukane w archiwach i upór kilku ludzi. Jeśli wybieracie się nad Morskie Oko, praktyczne wskazówki, jak dojść i co zobaczyć po drodze, znajdziecie poniżej w polecanych wpisach.
W skrócie
- Co: spór graniczny Galicji z Węgrami o rejon Doliny Rybiego Potoku i Morskie Oko
- Kiedy rozstrzygnięty: wyrok sądu polubownego w Grazu, 13 września 1902 roku
- Kto bronił galicyjskich racji: hrabia Władysław Zamoyski i prof. Oswald Balzer
- Spór o własność: Hohenlohe przegrał z Zamoyskim, ostatecznie w Wiedniu w 1909 roku
Zobacz też w okolicy
- Morskie Oko – jak dojść i dlaczego warto obejść jezioro dookoła
- Czarny Staw pod Rysami – surowe jezioro pół godziny wyżej
- Wodogrzmoty Mickiewicza – kaskady przy drodze nad Morskie Oko