Na dwóch końcach Krakowa stoją dwa stare kopce. Jeden nosi imię Kraka, legendarnego założyciela miasta, drugi jego córki Wandy. Ich historia to jedna z najstarszych polskich legend, spisana już ponad osiemset lat temu.
Krak, który założył gród
Dawno temu nad Wisłą, na wapiennym wzgórzu, osiadł mądry i sprawiedliwy władca. Nazywał się Krak. Ludzie przychodzili do niego po radę i sąd, a wokół wzgórza wyrósł gród, który od jego imienia nazwano Krakowem.
Najstarszą wersję tej opowieści spisał na przełomie XII i XIII wieku mistrz Wincenty Kadłubek. U niego pojawia się też smok, który mieszkał w jamie pod wzgórzem i pożerał bydło. Pokonali go synowie Kraka, podrzucając mu skóry wypchane siarką. Potem jednak bracia pokłócili się o to, komu przypadnie sława, i starszy zginął z ręki młodszego. W późniejszych wersjach smoka pokonuje sprytny szewczyk, a o wawelskim smoku pisaliśmy już nieraz.
Kiedy Krak umarł, według Jana Długosza pochowano go na szczycie wzgórza, a jego synowie usypali nad grobem kopiec na wieczną pamiątkę. To właśnie Kopiec Krakusa w Podgórzu.
Wanda, która nie chciała Niemca
Po śmierci Kraka i jego synów władzę objęła jego córka, Wanda. Była piękna i mądra, a sława o niej szła daleko. Usłyszał o niej niemiecki książę i postanowił się z nią ożenić. Wanda odmówiła. Książę zebrał więc wojsko i ruszył na ziemie Wandy.
U Kadłubka ta historia kończy się zaskakująco. Kiedy wojska stanęły naprzeciw siebie, a Wanda wyjechała przed swoich, niemieccy wojownicy byli tak olśnieni jej urodą, że odmówili walki. Ich wódz, upokorzony, odebrał sobie życie. Wanda wróciła do grodu, nigdy nie wyszła za mąż i rządziła długo.
Późniejsze kroniki dodały imię księcia, Rytygier, i dramatyczny koniec. Według wersji, którą spopularyzował Długosz, Wanda po zwycięstwie rzuciła się w nurt Wisły, żeby już nikt nie mógł wywołać wojny z powodu jej ręki. Jej ciało miało zostać wyłowione z rzeki w miejscu, gdzie dziś stoi Kopiec Wandy. Tę wersję wszyscy znamy ze szkoły jako legendę o Wandzie, co nie chciała Niemca.
Ile w tym prawdy?
Historycy nie mają pewności, czy Krak i Wanda w ogóle istnieli. Część uważa, że Kadłubek sam ułożył tę opowieść, inni szukają w niej wspomnienia prawdziwych władców z VIII wieku. Pewne jest jedno: kopce są prawdziwe i bardzo stare. Archeolodzy, którzy badali Kopiec Krakusa, nie znaleźli w nim grobu, za to natrafili na ślady sprzed ponad tysiąca lat i na korzenie potężnego dębu na szczycie. Kopiec Wandy nigdy nie został dokładnie przebadany, więc jego tajemnica wciąż czeka na odkrycie.
Kopce Kraka i Wandy dzisiaj
Kopiec Krakusa stoi na wzgórzu Lasoty w Podgórzu. Wejście jest bezpłatne, a z góry widać Wawel, Stare Miasto i Kazimierz. We wtorek po Wielkanocy odbywa się pod nim tradycyjna Rękawka.
Kopiec Wandy znajdziecie w Nowej Hucie, w dawnej wsi Mogiła. Na szczycie stoi orzeł według projektu Jana Matejki, ustawiony w 1890 roku. Ciekawostka dla miłośników astronomii: z jednego kopca w pewne dni roku widać słońce wschodzące lub zachodzące dokładnie nad drugim.
A Wy znacie tę legendę w wersji ze szkoły, czy w tej starszej, od Kadłubka? Która bardziej Wam się podoba? Dajcie znać w komentarzu albo na naszym Facebooku.
Źródła: Wincenty Kadłubek, „Kronika polska”; Jan Długosz, „Roczniki”; Wikipedia: Princess Wanda.